Trẻ con trong nhà sớm muộn cũng hỏi vì sao ông bà hoặc bố mẹ ăn khác mình, và chúng hỏi rất thẳng, thường là ngay giữa bữa cơm. Câu trả lời lúc đó quan trọng hơn người lớn tưởng, vì trẻ nhớ rất lâu và cũng rất nhạy với chuyện ai đang bị chê.
Bài này nói cách trả lời cho vừa đúng vừa không áp đặt, cách dạy trẻ tôn trọng cả hai cách ăn trong nhà, và một điều phải nói rõ ngay: nếu có ý định cho trẻ ăn chay thì đó là việc cần bác sĩ dinh dưỡng theo dõi chứ không phải việc quyết định theo niềm tin của người lớn.
Khi trẻ hỏi vì sao
Trả lời thật và trả lời ngắn. Trẻ không cần một bài giảng.
Dùng từ đơn giản. Ông không ăn thịt cá, ông ăn rau với đậu.
Nói đó là lựa chọn của mình. Không nói đó là cách đúng.
Không nói cách ăn của người khác là sai. Trẻ sẽ lặp lại nguyên câu ở chỗ khác.
Không kể chuyện gây sợ. Trẻ nhỏ chưa xử lý được những hình ảnh đó.
Không dùng chuyện ăn chay để doạ trẻ. Rất phản tác dụng.
Trả lời câu trẻ hỏi, không trả lời thêm. Trẻ sẽ hỏi tiếp nếu muốn biết.
Nếu trẻ hỏi lại nhiều lần thì cứ trả lời như cũ. Trẻ đang xác nhận chứ không phải thắc mắc mới.
Nếu trẻ hỏi lý do tín ngưỡng thì trả lời bình thản. Và nói rằng mỗi nhà một cách.
Nếu trẻ nói muốn ăn giống mình thì đừng vội mừng. Nói với cha mẹ của trẻ trước.
Không hứa với trẻ điều gì trái ý cha mẹ chúng. Đây là ranh giới quan trọng.
Không biến bữa ăn thành lớp học. Trẻ ăn cơm là chính.
Khen trẻ khi chúng hỏi. Hỏi là điều tốt.
Một câu trả lời ngắn, thật và không phán xét thường làm trẻ thoả mãn ngay, còn một câu trả lời dài thì để lại trong đầu chúng cảm giác đây là chuyện có gì đó căng thẳng.
Không áp đặt lên trẻ
Quyết định về bữa ăn của trẻ thuộc về cha mẹ chúng. Ông bà và người thân khác không quyết thay.
Không lén đổi đồ ăn của trẻ. Chuyện này phá vỡ lòng tin trong nhà rất nhanh.
Không thưởng phạt trẻ dựa trên việc chúng ăn gì. Trẻ sẽ gắn chuyện ăn với cảm giác tội lỗi.
Không làm trẻ thấy có lỗi khi ăn món mặn. Đây là điều gây hại lâu dài.
Không khen trẻ là ngoan khi chúng ăn chay. Cũng là một kiểu áp đặt.
Không so sánh trẻ này với trẻ khác. Về bất cứ chuyện gì, không riêng ăn uống.
Để trẻ thử món chay một cách tự nhiên. Nấu ngon rồi mời, không ép.
Cho trẻ tham gia nấu nếu chúng thích. Trẻ ăn thứ mình làm ra dễ hơn nhiều.
Tôn trọng khi trẻ không thích một món. Người lớn cũng có món không thích.
Nói với cha mẹ trẻ trước khi cho trẻ ăn thứ gì mới. Nhất là khi có dị ứng.
Dị ứng ở trẻ là chuyện nghiêm túc. Phải hỏi và phải nhớ.
Không thử nghiệm chế độ ăn trên trẻ. Không bao giờ.
Không tin lời mách rằng ăn chay làm trẻ thông minh hay khoẻ hơn. Không có món ăn nào chữa được bệnh hay làm nên điều đó.
Ranh giới cần nhớ là mình có quyền quyết định bữa ăn của chính mình chứ không có quyền quyết định bữa ăn của một đứa trẻ không phải con mình, và giữ đúng ranh giới đó thì không nhà nào có chuyện.
Nếu định cho trẻ ăn chay
Phải có bác sĩ dinh dưỡng theo dõi. Đây là điều kiện, không phải gợi ý.
Nhu cầu của trẻ khác người lớn rất nhiều. Trẻ đang lớn và sai lệch để lại hậu quả lâu dài.
Không tự áp dụng theo tài liệu đọc trên mạng. Kể cả tài liệu nghe có vẻ chuyên môn.
Không suy từ kinh nghiệm của chính mình sang trẻ. Cơ thể người lớn và trẻ em khác nhau.
Theo dõi cân nặng và chiều cao theo lịch. Bác sĩ sẽ chỉ cách.
Xét nghiệm theo chỉ định. Không tự đặt và cũng không bỏ.
Hỏi bác sĩ về việc bổ sung vi chất. Đừng tự mua.
Báo cho nhà trường biết cách ăn của trẻ. Và báo rõ dị ứng nếu có.
Chuẩn bị bữa cho trẻ mang đi học nếu cần. Đủ đạm và đủ năng lượng.
Không để trẻ bị tách khỏi bạn bè vì chuyện ăn. Chuyện xã hội cũng quan trọng với trẻ.
Lắng nghe khi trẻ nói muốn đổi. Trẻ lớn dần và có ý kiến riêng.
Nếu trẻ sụt cân hoặc chậm lớn thì đi khám ngay. Không chờ xem sao.
Nếu bác sĩ khuyên điều chỉnh thì làm theo. Sức khoẻ của trẻ đứng trước mọi niềm tin của người lớn.
Trẻ em ăn chay là chuyện làm được và nhiều gia đình đang làm, nhưng nó phải đi kèm theo dõi y tế đều đặn, và người lớn nào bỏ qua phần đó là đang đánh cược bằng sức khoẻ của một người chưa tự quyết định được.
Dạy trẻ tôn trọng khác biệt
Nói rằng trong nhà mỗi người ăn một kiểu và đều bình thường. Câu này đủ cho phần lớn tình huống.
Không để trẻ nghe người lớn tranh cãi về chuyện ăn uống. Chúng sẽ chọn phe.
Không để trẻ trêu người ăn khác mình. Nhắc ngay khi thấy.
Không để trẻ bị trêu vì cách ăn của gia đình. Nói với nhà trường nếu cần.
Dạy trẻ hỏi trước khi mời người khác ăn. Một thói quen tốt cho cả đời.
Dạy trẻ về dị ứng. Đây là kiến thức an toàn.
Dạy trẻ không đưa đồ ăn cho bạn khi chưa hỏi người lớn. Vì lý do dị ứng.
Dạy trẻ cảm ơn khi được mời. Kể cả khi từ chối.
Dạy trẻ từ chối một cách lịch sự. Con cảm ơn, con không ăn được ạ.
Làm gương bằng chính cách mình cư xử ở bàn ăn. Trẻ học bằng mắt nhiều hơn bằng tai.
Không nói xấu người ăn khác mình trước mặt trẻ. Chúng nhớ và lặp lại.
Không biến bữa cơm gia đình thành nơi so sánh. Bữa cơm nên là chỗ vui.
Khen trẻ khi chúng cư xử tử tế với người khác mình. Củng cố điều mình muốn thấy.
Điều quý nhất mà một đứa trẻ lớn lên trong nhà có nhiều cách ăn học được không phải là ăn chay hay ăn mặn, mà là thấy được rằng người ta khác nhau mà vẫn ngồi chung một mâm cơm được.
Trả lời những câu khó
Con vật có đau không. Trả lời thật nhưng nhẹ, và đừng đi sâu với trẻ nhỏ.
Sao bố mẹ con lại ăn thịt. Mỗi người một lựa chọn và không ai sai cả.
Ăn chay có tốt hơn không. Nói rằng mỗi cách ăn có cái hay riêng.
Con có phải ăn chay không. Không, và điều đó do cha mẹ con quyết định.
Sao ở trường bạn con bảo ăn chay là yếu. Nói rằng bạn con nghe nhầm, và mình vẫn khoẻ đây.
Ông bà ăn chay vì đi chùa à. Trả lời theo đúng sự thật của nhà mình, bình thản.
Ăn chay có được ăn bánh không. Câu này rất hay gặp; trả lời cụ thể và vui vẻ.
Con ăn thử được không. Được, và nói với cha mẹ con trước.
Sao món chay lại giống thịt. Vì người ta làm cho vui mắt, và không phải ai cũng thích.
Không né tránh câu hỏi. Né tránh làm trẻ nghĩ đây là chuyện xấu.
Không trả lời bằng câu người lớn không hiểu được. Nói theo tuổi của trẻ.
Không hứa hẹn hay doạ dẫm. Cả hai đều để lại hậu quả.
Nếu không biết trả lời thì nói là ông cũng chưa biết. Trung thực tốt hơn là bịa.
Trẻ hỏi vì tò mò chứ không phải để bắt bẻ, nên câu trả lời tốt nhất luôn là câu ngắn, thật và không làm ai trong nhà trở thành người sai.
Giữ bữa cơm gia đình là chỗ vui
Ngồi chung mâm là điều quan trọng nhất. Quan trọng hơn ăn gì rất nhiều.
Không bàn chuyện ăn chay trong bữa. Để lúc khác.
Không nhắc đi nhắc lại chuyện ai ăn gì. Trẻ sẽ thấy đây là chuyện căng thẳng.
Có ít nhất một món cả nhà cùng ăn. Canh, rau, cơm.
Cho trẻ chọn món trong phạm vi cho phép. Chúng ăn nhiệt tình hơn.
Không ép trẻ ăn hết. Với bất cứ món gì.
Không dùng bữa ăn để dạy dỗ. Bữa ăn nên nhẹ.
Tắt tivi và cất điện thoại. Bữa cơm gia đình là dịp nói chuyện.
Để trẻ giúp dọn bàn. Chúng thấy mình có phần trong bữa.
Cho trẻ vào bếp nếu chúng thích. Trẻ nấu thì trẻ ăn.
Khen món của người nấu. Trẻ học cách ghi nhận.
Không để bữa cơm thành nơi giải quyết mâu thuẫn. Giải quyết lúc khác.
Giữ giờ ăn đều đặn. Trẻ cần nhịp.
Một gia đình giữ được bữa cơm chung vui vẻ thì chuyện có người ăn chay trong nhà chỉ là một chi tiết, còn một gia đình để bữa cơm thành nơi tranh luận thì chuyện gì cũng thành lớn.
