Trong một nhà có nhiều kiểu ăn thì chuyện tiền nong ở bếp hiếm khi được nói ra, nhưng nó âm ỉ khá lâu. Người ăn chay thấy mình phải mua thêm mấy thứ riêng. Người nấu chính thấy mình phải đi chợ thêm một vòng. Người giữ tiền thấy tiền chợ tháng này tăng mà không rõ vì đâu.
Phần lớn những cảm giác đó tan đi khi mọi thứ được nói rõ và ghi ra. Bài này nói cách lập danh sách chợ chung, cách phân công đi mua, cách chia chi phí và những chỗ hay sinh cảm giác bất công mà không ai gọi tên.
Lập danh sách chợ chung
Một danh sách cho cả nhà, không phải hai. Đây là điểm bắt đầu.
Dán tờ giấy ở cửa tủ lạnh. Ai thấy thiếu gì thì ghi vào.
Hoặc dùng một ghi chú chung trên điện thoại. Tùy nhà quen kiểu nào.
Ghi cả đồ dùng cho món chay. Đừng để người ăn chay phải tự mua riêng mọi thứ.
Phân nhóm danh sách theo hàng. Rau, đồ khô, gia vị; đi chợ nhanh hơn.
Ghi rõ loại nếu dễ mua nhầm. Nước tương loại nào, đậu hũ loại nào.
Ghi lượng. Nửa ký hay một ký.
Lên thực đơn tuần trước khi lập danh sách. Ngược lại thì luôn thừa thiếu.
Tính cả phần mang cơm đi làm. Nếu nhà có người mang.
Không mua theo cảm hứng ngoài danh sách. Nguồn của phần lớn đồ bỏ phí.
Ghi lại thứ nào hay mua mà không dùng hết. Lần sau bớt.
Xem lại danh sách mỗi tháng. Bỏ những thứ không ai dùng.
Không để một người phải nhớ hết. Ghi ra thì ai cũng nhớ được.
Một danh sách chung là cách rẻ nhất để người ăn chay trong nhà không có cảm giác mình là phần thêm vào, vì đồ của họ nằm cùng một tờ giấy với đồ của mọi người.
Ai đi mua và mua thế nào
Người đi chợ cầm cả danh sách chung. Không chia hai chuyến.
Luân phiên người đi chợ. Để ai cũng biết giá và biết việc.
Người ăn chay nên đi cùng vài lần đầu. Chỉ cho người khác chỗ mua và cách chọn.
Chỉ rõ hàng quen. Hàng đậu hũ, hàng nấm khô.
Chụp ảnh sản phẩm đã duyệt. Người mua khỏi phải đoán.
Ghi tên nhãn hiệu vào danh sách. Nhất là nước tương và gia vị.
Không trách khi người ta mua nhầm. Đổi lần sau là được.
Cảm ơn người đi chợ. Đây là việc mệt.
Người bận thì nhận việc khác. Nấu, rửa, dọn.
Mua đồ khô cho cả tháng một lần. Chia công cho nhẹ.
Mua rau hai ba lần một tuần. Người nào tiện đường thì mua.
Không để một người ôm hết việc chợ búa. Tích lại thành ấm ức.
Nói rõ ai chịu trách nhiệm phần nào. Ghi ra giấy nếu nhà đông.
Việc đi chợ chia đều được thì cảm giác bất công trong bếp giảm đi nhiều hơn là khi chỉ chia tiền cho công bằng, vì công sức mới là thứ người ta để ý.
Chia chi phí
Cách đơn giản nhất là gộp chung tiền chợ. Như trước khi có người ăn chay.
Bếp chay thường không đắt hơn. Đậu, rau, gạo đều rẻ.
Phần làm đội chi phí thường là đồ chay chế biến sẵn. Nếu tốn thì tốn ở đó.
Nếu ai đó ăn nhiều thứ đắt riêng thì tự mua phần đó. Công bằng và đơn giản.
Không tính chi li từng món. Cách đó phá không khí nhà.
Ghi chi tiêu bếp trong một tháng nếu thấy cần. Có số thì hết tranh cãi.
Nhìn con số thật thay vì cảm giác. Thường thấy chênh lệch nhỏ hơn mình tưởng.
Nếu tiền chợ tăng thì tìm nguyên nhân cụ thể. Đừng gán ngay cho việc ăn chay.
Người ăn chay nên chủ động góp. Kể cả khi không ai đòi.
Người giữ tiền nên nói rõ khi thấy khoản nào tăng. Nói sớm, nói nhẹ.
Không đem chuyện tiền ra bàn ăn. Bàn lúc khác.
Không dùng chuyện tiền để nói về chuyện ăn chay. Hai chuyện khác nhau.
Thoả thuận một lần rồi thôi. Đừng bàn lại mỗi tháng.
Hầu hết gia đình sau khi ghi chi tiêu một tháng đều thấy khoản chênh không đáng kể, và chính con số đó chấm dứt một cuộc tranh luận vốn dựa hoàn toàn vào cảm giác.
Tiết kiệm cho cả nhà
Nấu ở nhà nhiều hơn là khoản tiết kiệm lớn nhất. Lớn hơn mọi mẹo khác.
Mua đồ khô theo cân. Rẻ hơn hẳn gói nhỏ.
Mua rau theo mùa. Rẻ và ngon hơn.
Hạn chế đồ chay chế biến sẵn. Khoản đắt nhất trong bếp chay.
Nấu một nồi nước dùng rau củ dùng chung. Thay bột nêm cho cả nhà.
Tận dụng nước luộc rau. Không đổ đi thứ đã trả tiền.
Nấu đủ ăn, không nấu thừa. Đồ thừa đổ đi là tiền đổ đi.
Trồng vài chậu rau thơm. Đỡ khoản mua lắt nhắt.
Ngâm và nấu một mẻ đậu lớn. Chia hộp cấp đông.
Ghi chi tiêu vài tháng để biết khoản nào phình. Nhìn số mới sửa đúng chỗ.
Không tiết kiệm tới mức ăn thiếu. Nhất là phần đạm.
Không mua đồ rẻ mà không ai ăn. Rẻ mà bỏ thì không rẻ.
Không mua sắm lớn theo khuyến mãi. Trừ đồ khô để được lâu.
Bếp chung mà tổ chức tốt thì rẻ hơn hai bếp riêng rất nhiều, nên đây là lý do thực tế để cả nhà cùng muốn gộp bếp chứ không chỉ là chuyện tình cảm.
Những chỗ sinh cảm giác bất công
Một người luôn phải đi chợ thêm một vòng. Chia lại việc.
Một người luôn phải nấu thêm một món. Chia lại việc nấu.
Đồ của người ăn chay luôn phải tự mua. Cho vào danh sách chung.
Đồ của người ăn chay bị người khác dùng hết. Ghi tên và mua bù.
Người ăn chay ăn ít hơn mà vẫn góp bằng. Thường không đáng để tính.
Người ăn chay ăn nhiều đồ đắt riêng. Chỗ này thì nên tự mua.
Người nấu chính không được hỏi ý khi đổi cách ăn. Nguồn của rất nhiều ấm ức.
Một người quyết thực đơn cho cả nhà. Nên hỏi ý mọi người.
Ai đó phải ăn món mình không thích liên tục. Đổi món.
Việc dọn dẹp không được chia. Nấu và dọn là một việc.
Người bận không đóng góp gì khác thay thế. Nên nhận một việc nào đó.
Không ai nói ra vì sợ mất lòng. Đây là chỗ nguy hiểm nhất.
Nói sớm khi thấy chớm khó chịu. Nói riêng và nói nhẹ.
Gần như mọi mâu thuẫn trong bếp chung đều đã âm ỉ nhiều tuần trước khi bùng ra, nên một cuộc nói chuyện năm phút vào lúc chớm khó chịu tiết kiệm được rất nhiều.
Ngồi lại bàn một lần cho xong
Chọn lúc cả nhà thoải mái. Không phải lúc đang giận.
Bàn ngoài bữa ăn. Bữa cơm nên nhẹ.
Nói về việc cụ thể, không nói về quan điểm. Ai đi chợ, ai nấu, ai dọn.
Ghi thoả thuận ra giấy. Trí nhớ mỗi người một khác.
Dán tờ đó ở bếp. Ai cũng nhìn thấy.
Ghi rõ những thứ tuyệt đối phải tách. Dị ứng trước tiên.
Ghi rõ mức tách dụng cụ đã thoả thuận. Tránh hiểu khác nhau.
Ghi lịch nấu và lịch chợ. Nếu nhà đông người.
Hẹn xem lại sau một tháng. Điều chỉnh những chỗ không ổn.
Không đem chuyện cũ ra nói lại trong buổi bàn. Chỉ bàn cách làm từ nay.
Không để ai phải nhượng bộ hết. Thoả thuận nào cũng phải hai chiều.
Cảm ơn nhau sau khi bàn xong. Đây là việc không dễ.
Giữ đúng thoả thuận của phần mình. Đó mới là phần quan trọng nhất.
Một buổi ngồi bàn ba mươi phút và một tờ giấy dán ở bếp giải quyết được những chuyện mà nhiều gia đình càu nhàu với nhau suốt mấy năm, và cái giá của nó gần như bằng không.
