Gần như ai ăn chay trường cũng có lúc thèm món cũ, kể cả người đã ăn nhiều năm. Điều đáng nói là phần lớn người mới coi cơn thèm đó là bằng chứng rằng mình không đủ quyết tâm, rồi từ chỗ tự trách mà nản, rồi từ chỗ nản mà bỏ. Cái vòng đó gây hại nhiều hơn chính cơn thèm.
Bài này không khuyên cố nhịn và cũng không khuyên chiều theo. Nó làm một việc thực tế hơn: bóc ra xem trong cơn thèm ấy mình đang thèm cái gì, những lúc nào dễ thèm nhất, làm gì trong mười phút cao điểm, và xử lý ra sao nếu đã lỡ ăn. Không có phần nào ở đây phán xét ai cả.
Thèm cái gì thật sự trong món cũ
Rất ít khi người ta thèm đúng miếng thịt. Bóc kỹ thì thứ được thèm thường là vị mặn đậm, chất béo, mùi khói nướng hoặc kết cấu giòn dai.
Thèm vị mặn đậm là nhóm phổ biến nhất. Nấm khô, chao, nước tương kho kỹ và rong biển đều đưa được vị này.
Thèm béo thì bữa chay đang thiếu dầu. Thêm dầu mè, đậu phộng, nước cốt dừa hoặc bơ hạt là giải quyết được phần lớn.
Thèm mùi khói nướng thì đem món đi nướng. Nấm nướng, đậu hũ nướng, cà tím nướng đều cho đúng tầng mùi đó.
Thèm cái giòn thì thiếu món chiên hoặc món rang. Tàu hũ ky chiên, đậu phộng rang, bánh phồng đều bù được.
Thèm cái dai thì thiếu kết cấu. Nấm bào ngư xé sợi, mít non, đậu hũ ky cho kết cấu rất khác đậu hũ mềm.
Thèm nóng sốt thì có thể đang ăn quá nhiều đồ nguội. Một tô canh nóng hay một tô mì nước đôi khi là tất cả những gì cần.
Thèm một món cụ thể của mẹ nấu thì đó là chuyện ký ức, không phải chuyện dinh dưỡng. Nấu lại bản chay của đúng món đó thường hiệu quả hơn mọi lời khuyên khác.
Thèm đi kèm cảm giác trống trải sau bữa thì bữa đó thiếu đạm. Đậu hũ, đậu hạt hoặc một nắm hạt vào bữa là đủ.
Ghi lại ba lần thèm gần nhất và thèm món gì. Nhìn vào giấy thì thấy quy luật rõ hơn nhiều so với nhớ mang máng.
Không cần đi tìm món chay giả hình giả vị. Điều cần là cái vị hay cái kết cấu, chứ không phải cái hình dáng.
Không nên nói với mình rằng thèm là sai. Cảm giác thì không có đúng sai, chỉ có cách phản ứng là có lựa chọn.
Người dị ứng cần cẩn thận khi thử món mới để chữa cơn thèm. Đậu phộng, vừng, đậu nành và lúa mì đều nằm trong nhóm hay gây dị ứng.
Hiểu được mình đang thèm cái gì thì cơn thèm bớt đáng sợ hẳn, vì lúc đó nó không còn là một khối mơ hồ mà thành một nhu cầu cụ thể có cách đáp ứng cụ thể.
Những lúc dễ thèm nhất
Lúc quá đói là lúc dễ thèm nhất. Đây là lý do bữa phụ quan trọng hơn người ta nghĩ.
Lúc mệt và thiếu ngủ. Cơ thể mệt đòi thứ nhanh và đậm, và đó thường là món cũ.
Lúc căng thẳng hoặc buồn. Ăn để dễ chịu là phản xạ rất người, không riêng gì người ăn chay.
Lúc đi ngang hàng quán quen. Mùi là thứ kích hoạt mạnh nhất và nó không đợi mình chuẩn bị.
Lúc ngồi trong bữa tiệc có món cũ. Vừa có mùi, vừa có người rủ, vừa có không khí.
Lúc mới chuyển được hai ba tuần. Đây là quãng mà cái mới hết hào hứng còn thói quen mới chưa thành nếp.
Lúc trời lạnh hoặc mưa. Cơ thể đòi món nóng và béo, và món cũ trong ký ức thường là món như vậy.
Lúc ăn một mình nhiều ngày liền. Ăn một mình dễ ăn qua loa, mà ăn qua loa thì mau thèm.
Lúc vừa nấu một món chay không ngon. Một bữa thất vọng có sức đẩy rất mạnh về phía món cũ.
Lúc xem hình ảnh món ăn trên điện thoại. Đây là chỗ dễ kiểm soát nhất trong danh sách này.
Biết trước những lúc đó thì chuẩn bị được. Mang theo đồ ăn nhẹ, ăn trước khi tới tiệc, ngủ đủ.
Không tự trách khi rơi vào những lúc đó. Đó là hoàn cảnh chứ không phải tính cách.
Người xung quanh không cần biết mình đang thèm. Giữ chuyện đó cho riêng mình cũng là một cách nhẹ nhõm.
Đọc lại danh sách này rồi đối chiếu với tuần vừa rồi của mình thì thường nhận ra cơn thèm không tới ngẫu nhiên mà tới đúng vào những lúc có thể đoán trước và chuẩn bị trước được.
Mười phút cao điểm và làm gì trong mười phút đó
Cơn thèm mạnh nhất thường chỉ kéo dài vài phút tới chừng mười phút. Biết điều này thì không cần chống lại cả buổi, chỉ cần đi qua một quãng ngắn.
Uống một ly nước ấm trước đã. Nghe đơn giản nhưng nó cắt được một phần đáng kể các cơn thèm nhẹ.
Ăn một thứ có sẵn và có đạm. Một nắm đậu phộng, một hộp sữa đậu nành, một quả chuối với bơ đậu phộng.
Đứng dậy đi ra khỏi chỗ đang ngồi. Đổi bối cảnh là cách cắt phản xạ nhanh nhất.
Làm một việc dùng tay trong năm phút. Rửa chén, xếp đồ, tưới cây; tay bận thì cơn thèm nhạt đi.
Gọi điện cho ai đó nếu đang buồn. Nếu cơn thèm bắt nguồn từ cảm xúc thì ăn không giải quyết được.
Nấu ngay bản chay của món đang thèm nếu có thời gian. Nhiều khi tự tay nấu là đủ thoả, kể cả trước khi ăn.
Đừng đứng nhìn hình món ăn để thử sức chịu đựng. Không ai được lợi gì từ việc đó.
Không dùng đồ uống có cồn để quên cơn thèm. Nó làm giảm khả năng giữ quyết định của chính mình, và ai lái xe thì không uống.
Không để bụng đói qua bữa với ý định trừng phạt mình. Đói thêm chỉ làm cơn thèm mạnh hơn ở bữa sau.
Ghi lại mình đã đi qua cơn thèm đó bằng cách nào. Lần sau dùng lại đúng cách đã hiệu quả với mình.
Nếu mười phút trôi qua mà vẫn thèm đúng thứ đó thì có thể đó là nhu cầu thật. Xem lại bữa hôm nay có đủ bốn nhóm chưa.
Không biến mỗi cơn thèm thành một cuộc chiến nội tâm. Càng làm to chuyện thì càng tốn sức và càng dễ nản.
Điều quan trọng nhất trong mười phút đó là làm bất cứ việc gì khác, vì hầu hết các cơn thèm không cần bị đánh bại, chúng chỉ cần được để cho trôi qua.
Nếu đã lỡ ăn
Không có gì phải dằn vặt. Một bữa không xoá được những bữa trước và không định đoạt những bữa sau.
Ăn bữa kế tiếp cho đúng là đã xong chuyện. Đây là cách xử lý gọn nhất và cũng là cách hiệu quả nhất.
Đừng tuyên bố bỏ cuộc trong lúc đang buồn. Quyết định lớn không nên đưa ra ngay sau một sự việc nhỏ.
Xem lại vì sao lại xảy ra. Đói quá, mệt quá, hay bị mời khó từ chối; mỗi nguyên nhân có cách phòng khác nhau.
Nếu do đói thì thêm bữa phụ. Đây là nguyên nhân dễ sửa nhất trong tất cả.
Nếu do bị mời thì tập một câu từ chối cho sẵn. Có sẵn câu nói thì không phải nghĩ tại chỗ.
Nếu do món chay nhà nấu không ngon thì vấn đề nằm ở bếp. Đó là chuyện học thêm món, không phải chuyện ý chí.
Không kể lể chuyện đó với nhiều người. Càng kể càng thành chuyện lớn trong đầu mình.
Không tự phạt bằng cách ăn kiêng ngặt hơn. Cách đó gần như luôn dẫn tới lần vấp tiếp theo nặng hơn.
Người ăn chay vì lý do tín ngưỡng có thể thấy nặng lòng hơn. Chuyện đó là riêng của mỗi người và nên được tôn trọng, không ai đứng ngoài phán xét được.
Nếu thấy áy náy kéo dài thì nói với người mình tin. Giữ một mình thường làm nó nặng hơn thực tế.
Nhiều người ăn chay lâu năm đều từng có những lần như vậy. Điều phân biệt không phải là có vấp hay không mà là có đi tiếp hay không.
Đừng đặt lại từ đầu cái đồng hồ đếm ngày. Đếm ngày liên tục biến việc ăn uống thành một cuộc thi với chính mình.
Cách nghĩ giúp người ta đi được lâu nhất là coi ăn chay như một hướng đi chứ không phải một kỷ lục cần giữ nguyên vẹn, vì hướng đi thì lệch rồi chỉnh lại được còn kỷ lục thì vỡ một lần là hết.
Dựng lại bữa ăn để bớt thèm từ gốc
Bữa đủ bốn nhóm thì ít thèm hơn hẳn. Đạm, tinh bột, rau củ và chất béo, thiếu nhóm nào cũng sinh cảm giác thòm thèm.
Tăng đạm trước tiên nếu hay thèm sau bữa. Đậu hũ, đậu hạt, tàu hũ ky, hạt các loại.
Đừng sợ dầu mỡ ở mức bình thường. Bữa chay quá nhạt và quá ít béo là bữa dễ sinh thèm nhất.
Thêm một món đậm vị vào mâm. Món kho, món rim hoặc chén chao đều làm mâm cơm có điểm tựa.
Thêm một món có kết cấu giòn hoặc dai. Mâm toàn món mềm là mâm chóng chán.
Đổi món thường xuyên hơn. Ăn lặp lại ba ngày liền cùng một món là công thức gây ngán.
Nấu một món mình thật sự thích mỗi tuần một lần. Có thứ để mong đợi thì tuần dễ trôi hơn.
Ăn đúng giờ và không bỏ bữa. Bỏ bữa trưa là gần như chắc chắn thèm vào buổi chiều.
Ngủ đủ. Thiếu ngủ làm mọi cơn thèm mạnh lên, chuyện này không riêng gì ăn chay.
Chuẩn bị sẵn đồ ăn vặt lành trong túi xách. Hạt, chuối khô, bánh gạo; có sẵn thì không phải mua tạm ngoài đường.
Ăn cùng người khác khi có thể. Bữa ăn có người ngồi cùng thì no lâu hơn về mặt cảm giác.
Thử một quán chay ngon mỗi tháng một lần. Nó cho thấy món chay có thể ngon tới đâu và tiếp thêm cảm hứng cho bếp nhà.
Nếu thèm kéo dài nhiều tuần kèm mệt và sụt cân thì đi khám. Đó có thể không còn là chuyện thói quen ăn uống nữa.
Nói cho cùng, cơn thèm là một tín hiệu chứ không phải một kẻ thù, và người biết đọc tín hiệu đó rồi chỉnh lại bữa ăn của mình thường thấy nó thưa dần đi sau vài tháng mà không cần phải gồng lên chống đỡ ngày nào.
Những câu hay nghe và cách nghĩ về chúng
Ăn chay thế thì lấy sức đâu mà làm. Nguồn đạm thực vật có đủ; việc cần làm là ăn đủ chứ không phải tranh luận.
Ăn chay mà còn thèm thì chay làm gì. Thèm là phản xạ của cơ thể, nó không nói gì về lựa chọn của mình.
Một miếng có sao đâu. Đây là câu khó nhất vì nó thường xuất phát từ thiện chí; một câu cảm ơn và một lời từ chối nhẹ là đủ.
Ăn chay là để tu à. Mỗi người ăn chay vì một lý do khác nhau và không ai phải giải thích.
Chay mà ăn đồ giả mặn thì kỳ. Đó là chuyện khẩu vị riêng, không phải chuyện đạo lý.
Ăn chay tốn kém lắm. Đậu, rau, gạo đều rẻ; tốn kém là khi ăn nhiều đồ chay chế biến sẵn.
Ăn chay dễ thiếu chất. Ăn thiếu thì thiếu chất, còn ăn đủ thì không; và chuyện này nên hỏi bác sĩ nếu lo.
Không cần thắng trong những cuộc tranh luận này. Mục tiêu là ăn được bữa cơm yên ổn, không phải thuyết phục ai.
Không giảng cho người khác về việc ăn chay. Đó là cách nhanh nhất làm người ta khó chịu và làm chính mình mệt.
Không so sánh cách ăn của mình với cách ăn của người khác. Mỗi nhà một hoàn cảnh và mỗi người một lý do.
Với người thân thì nói rõ một lần cho xong. Nói rõ sớm đỡ hơn nhiều so với né tránh rồi bị hỏi mãi.
Với đồng nghiệp thì một câu ngắn là đủ. Không cần kể lý do, chỉ cần cho biết mình ăn chay.
Với người cố ý trêu thì cười cho qua. Phản ứng mạnh chỉ làm chuyện kéo dài thêm.
Suy cho cùng, phần lớn áp lực mà người mới ăn chay cảm thấy đến từ việc nghĩ rằng mình phải giải thích và phải chứng minh, và bỏ được ý nghĩ đó xuống thì cả chuyện thèm lẫn chuyện người khác nói đều nhẹ đi rất nhiều.
