Tháng đầu ăn chay trường thường trôi qua khá dễ vì mọi thứ còn mới: nấu món mới, đọc nhãn, khoe với người quen, thấy mình đang làm một việc đáng làm. Tới tháng thứ hai và thứ ba thì cái mới hết, mà thói quen thì chưa đủ sâu để chạy tự động. Đó là quãng nhiều người bỏ nhất, và họ thường bỏ không vì một biến cố nào mà chỉ vì thấy chán.
Cái chán này âm ỉ nên khó nhận ra. Nó không nói ra thành câu bỏ ăn chay đi, nó chỉ làm người ta nấu qua loa dần, ăn ngoài nhiều hơn, rồi một hôm thấy chẳng còn lý do gì để tiếp tục. Bài này nhận diện quãng đó và đưa ra những việc làm được ngay, không cần thêm quyết tâm.
Vì sao chặng giữa lại khó
Cái mới đã hết mà nếp thì chưa thành. Đây là mô tả chính xác nhất về tháng thứ hai và thứ ba.
Người xung quanh hết hỏi han. Sự chú ý ban đầu vốn là một nguồn động lực, và nó tắt rất nhanh.
Thực đơn bắt đầu lặp lại. Mười món ban đầu quay vòng tới lần thứ tám thì hết thấy ngon.
Không có mốc nào để mừng. Tháng đầu là một cột mốc rõ, tháng thứ ba thì không có gì đặc biệt.
Cơ thể đã quen nên không còn cảm giác thay đổi. Những cải thiện ban đầu, nếu có, giờ thành bình thường.
Việc nấu bắt đầu thấy tốn công. Nấu chay tử tế cần chuẩn bị, và sự hăng hái chuẩn bị đã nguội.
Ăn ngoài vẫn còn bất tiện. Sau ba tháng thì vẫn phải hỏi, vẫn phải chọn, và điều đó mệt dần.
Các lý do ban đầu trở nên mờ. Lý do nào cũng mờ đi khi nó không được nhắc lại.
Không ai xung quanh cùng ăn chay. Đi một mình trong ba tháng là đủ lâu để thấy cô đơn.
Một hai bữa dở làm nhớ đời hơn mười bữa ngon. Trí nhớ về đồ ăn vốn thiên vị phía tiêu cực.
Nhận ra mình đang ở chặng này đã là nửa việc. Biết đây là quãng khó chung thì bớt nghĩ rằng mình yếu.
Đây không phải dấu hiệu lựa chọn ban đầu sai. Quãng chán xuất hiện ở mọi thói quen mới, không riêng gì ăn chay.
Không cần chờ cho hết chán mới làm gì đó. Chờ thì nó không tự hết, và càng chờ càng dễ trôi.
Hiểu rằng chặng giữa khó vì lý do cấu trúc chứ không vì bản thân mình kém là điều kiện đầu tiên để làm được bất cứ điều gì có ích trong quãng này.
Dấu hiệu nhận ra mình đang nản
Nấu qua loa nhiều bữa liền. Cơm với một món, không canh, không rau, làm cho xong.
Ăn ngoài nhiều hơn hẳn trước. Không phải vì bận mà vì không muốn vào bếp.
Mở tủ lạnh rồi đóng lại. Có đồ mà không thấy muốn nấu gì.
Bắt đầu nghĩ ăn kỳ thì cũng được. Ý nghĩ này tự nó không sai, nhưng lúc này nó thường là cớ.
Hay so sánh với hồi còn ăn mặn. Trước kia thì tiện hơn, nhanh hơn, rẻ hơn.
Thấy phiền khi phải giải thích với người khác. Trước đó thì thấy bình thường.
Không còn hào hứng khi thấy món chay mới. Đây là dấu hiệu khá rõ.
Ăn nhiều đồ chay chế biến sẵn hơn. Đó là con đường ngắn khi không muốn nấu.
Bỏ bữa hoặc ăn vặt thay bữa. Nản trong chuyện ăn thường biểu hiện ở đây trước tiên.
Hay đọc bài về việc ngừng ăn chay. Đầu đang đi tìm sự cho phép.
Ghi lại một tuần ăn uống của mình. Nhìn trên giấy thì rõ hơn nhiều so với cảm giác.
Không tự trách khi thấy mình có mấy dấu hiệu trên. Đây là thông tin để hành động, không phải bản án.
Nếu kèm theo mệt và sụt cân thì đi khám. Nản có thể là biểu hiện của một chuyện khác không thuộc chuyện ăn uống.
Phát hiện sớm thì chỉ cần vài điều chỉnh nhỏ là quay lại được, còn để trôi vài tháng thì lúc đó phải bắt đầu gần như từ đầu.
Làm mới bữa ăn — việc dễ làm nhất
Đổi một món trong danh sách mười món mỗi tuần. Đổi ít thôi để không quá sức, nhưng phải đổi.
Học một món của vùng khác. Món miền Trung hay món miền Tây đều mở ra một bộ gia vị mới.
Thử một loại đậu chưa từng nấu. Đậu gà, đậu lăng, đậu đỏ đều cho kết cấu và vị khác đậu xanh.
Thử một loại nấm chưa quen. Nấm đùi gà, nấm hải sản, nấm mỡ đều rất khác nhau khi nấu.
Mua một loại rau lạ ngoài chợ. Người bán thường sẵn lòng chỉ cách nấu nếu mình hỏi.
Đổi cách nấu thay vì đổi nguyên liệu. Cùng một miếng đậu hũ, chiên khác kho, kho khác nướng, nướng khác hấp.
Thêm một tầng kết cấu vào mâm. Đậu phộng rang, hành phi cho nhà không kiêng, tàu hũ ky chiên.
Đổi một loại gia vị nền. Thay nước tương bằng chao, hoặc thêm một chút bột cà ri.
Nấu một món cần thời gian vào cuối tuần. Việc nấu chậm bản thân nó làm sống lại hứng thú.
Mời một người bạn ăn cơm chay nhà mình. Có người ăn cùng thì nấu tự nhiên tử tế hơn.
Ăn ở một quán chay ngon một lần trong tháng. Để nhớ lại món chay có thể ngon tới mức nào.
Đừng bắt mình phải nấu cầu kỳ mỗi ngày. Ba bữa đơn giản và một bữa đầu tư trong tuần là tỷ lệ bền.
Không mua cả loạt nguyên liệu lạ cùng lúc. Mua nhiều mà không dùng hết thì lần sau ngại mua.
Chỉ cần một món mới thật sự ngon là cả tuần đó khác hẳn, và đây là lý do việc làm mới bữa ăn luôn đáng làm trước khi nghĩ tới chuyện động lực hay ý chí.
Làm mới lý do — việc khó hơn nhưng bền hơn
Viết lại lý do mình chọn ăn chay. Viết vào lúc bình thường, không phải lúc đang nản.
Lý do có thể đã thay đổi so với lúc bắt đầu. Điều đó bình thường và không có gì phải giấu.
Lý do sức khoẻ thì nên gắn với con số cụ thể. Đi khám định kỳ và xem kết quả là cách giữ lý do này sống.
Lý do liên quan tới động vật thì đọc lại thứ từng làm mình quyết định. Không cần đọc thứ gây sốc, chỉ cần thứ từng thuyết phục mình.
Lý do tín ngưỡng là chuyện riêng của mỗi người. Ai theo hướng đó thì tự biết cách nuôi dưỡng nó, người ngoài không nên bàn.
Lý do môi trường thì gắn với thói quen mua sắm hằng ngày. Nó làm việc ăn chay nằm trong một bức tranh lớn hơn.
Không cần có lý do cao cả. Thích ăn chay cũng là một lý do đủ.
Không cần chỉ có một lý do. Nhiều lý do nhỏ thường bền hơn một lý do lớn.
Tìm một người cùng ăn chay để nói chuyện. Một người thôi cũng đủ, không cần cả một hội.
Tham gia một nhóm nếu thấy hợp. Nhưng tránh những nhóm chủ yếu để công kích người ăn mặn.
Không đi thuyết phục người khác để củng cố lý do của mình. Cách đó tạo ra mâu thuẫn và không nuôi được gì lâu dài.
Đặt một mốc nhỏ để tự ghi nhận. Nửa năm, một năm; không phải để khoe mà để nhìn lại.
Chấp nhận rằng có ngày lý do nghe rất xa vời. Ngày đó thì cứ nấu bữa cơm cho tử tế là đủ.
Lý do là thứ đưa người ta bắt đầu, nhưng thói quen mới là thứ giữ người ta lại, nên ở chặng giữa thì việc dựng thói quen đáng ưu tiên hơn là việc đi tìm lại cảm hứng.
Giảm ma sát trong đời sống hằng ngày
Ma sát là những việc nhỏ làm mình mệt mỗi ngày. Phải nghĩ ăn gì, phải đi chợ, phải hỏi khi ăn ngoài.
Lên thực đơn tuần vào chủ nhật. Bảy dòng chữ trên giấy tiết kiệm bảy lần phải nghĩ.
Sơ chế sẵn cho vài ngày. Rửa rau, ngâm đậu, luộc sẵn một mẻ, chia hộp.
Luôn có một bữa dự phòng trong tủ. Mì gói chay tử tế, đậu hũ, một hũ kho quẹt.
Tìm sẵn hai ba quán chay gần nhà và gần chỗ làm. Có sẵn địa chỉ thì không phải tìm lúc đói.
Tìm sẵn món chay ở những quán không phải quán chay. Nhiều quán bình thường có món chay ăn được, chỉ cần hỏi.
Chuẩn bị một câu nói khi được mời món mặn. Có câu sẵn thì không phải xoay xở tại chỗ.
Mang theo đồ ăn nhẹ trong túi. Đói bất chợt là nguyên nhân của phần lớn quyết định vội vàng.
Nói trước với người tổ chức khi đi ăn nhóm. Một tin nhắn trước đơn giản hơn nhiều việc xoay xở tại bàn.
Sắm dụng cụ làm bếp nhanh hơn. Một cái nồi tốt hay một cái chảo chống dính tử tế tiết kiệm rất nhiều công.
Bớt số quy tắc mình đang tự đặt. Nhiều quy tắc cùng lúc là nguồn ma sát lớn mà ít ai để ý.
Cho phép mình ăn đơn giản trong những ngày bận. Cơm với đậu hũ kho và rau luộc là một bữa hợp lệ.
Đừng biến mỗi bữa ăn thành một dịp phải làm cho đúng. Áp lực đó tự nó là ma sát nặng nhất.
Ai ăn chay được lâu thường không phải người có ý chí hơn người khác mà là người đã dọn bớt được những vướng víu nhỏ trong ngày của mình, nên tới bữa thì việc ăn chay là việc dễ nhất chứ không phải việc khó nhất.
Khi nghĩ tới chuyện dừng lại
Nghĩ tới chuyện dừng không phải là phản bội gì. Nó là một ý nghĩ, và ý nghĩ thì đến rồi đi.
Đừng quyết định trong lúc đang mệt hoặc đang đói. Đây là nguyên tắc đúng với mọi quyết định.
Thử điều chỉnh trước khi dừng hẳn. Ăn kỳ, ăn linh động, hoặc nới một vài quy tắc mình tự đặt.
Ăn chay kỳ không phải là thất bại của chay trường. Nó là một cách ăn riêng và rất nhiều người ăn như vậy cả đời.
Nếu dừng vì lý do sức khoẻ thì nên có bác sĩ theo dõi. Đừng tự chẩn đoán rồi tự quyết.
Nếu dừng vì hoàn cảnh gia đình thì đó là chuyện thật. Sống trong nhà có nhiều người thì không phải chuyện gì cũng do mình.
Nếu dừng vì chán thì thử phần làm mới bữa ăn trước đã. Chán là thứ chữa được, và chữa khá nhanh.
Nói với người thân về ý định của mình. Nói ra thường làm mọi thứ rõ hơn là nghĩ trong đầu.
Không tuyên bố công khai rồi tự trói mình. Áp lực từ lời hứa công khai làm người ta khó điều chỉnh.
Nghỉ một thời gian rồi ăn lại cũng được. Không có luật nào bắt phải liên tục.
Không ai có quyền phán xét quyết định này của mình. Kể cả người ăn chay lâu năm hơn.
Ghi lại lý do dừng nếu có dừng. Lần sau muốn ăn lại thì đó là thông tin quý.
Người dừng rồi quay lại thường đi được lâu hơn lần đầu. Vì lần này họ biết chỗ nào khó và chuẩn bị trước.
Nhìn cả chặng đường dài thì việc ăn chay giống một mối quan hệ với cái bếp của mình hơn là một cuộc thi có thắng thua, và mối quan hệ nào cũng có lúc nhạt rồi lại đậm trở lại.
