Sau năm năm hay mười năm ăn chay thì câu hỏi tự nhiên là mình đang đi đúng hướng hay không. Vấn đề là phần lớn người ta trả lời câu đó bằng những thước đo sai: số ngày không đứt chuỗi, mức độ nghiêm khắc, hoặc so với người ăn chay khác. Ba thứ đó đều không nói gì về việc mình đang sống thế nào.
Bài này đề xuất vài thước đo thực tế hơn và giải thích vì sao. Nó cũng nói thẳng về những thước đo nên bỏ. Đây là bài khép lại một danh mục nói về chuyện dừng và chuyện đổi, nên nó dành cho cả người đang đi tiếp lẫn người đã rẽ hướng.
Sức khoẻ đo bằng số, không đo bằng cảm giác
Kết quả xét nghiệm là thước đo đáng tin nhất. So qua nhiều năm chứ không nhìn một lần.
Đi khám định kỳ đều đặn. Đây là phần không thể thay thế.
Nói rõ với bác sĩ mình ăn chay và ăn bao lâu. Để chỉ định đúng.
Giữ lại kết quả các lần khám. Xu hướng quan trọng hơn con số.
Cân nặng ổn định là dấu hiệu tốt. Không phải càng nhẹ càng tốt.
Mức năng lượng trong ngày là thước đo thực tế. Có đủ sức làm việc mình cần làm không.
Giấc ngủ cũng là một chỉ dấu. Ngủ được là dấu hiệu tốt.
Hồi phục sau khi ốm hoặc sau khi tập. Chậm dần thì nên xem lại.
Không tự chẩn đoán bằng cảm giác. Cảm giác sai rất nhiều.
Không tin lời quảng cáo về chỉ số nào đó. Hỏi bác sĩ.
Không có món ăn nào chữa được bệnh. Nếu đang đo bằng kỳ vọng đó thì kỳ vọng sai.
Nếu số không tốt thì điều chỉnh, không phải bỏ cuộc. Bác sĩ sẽ nói cần chỉnh gì.
Nếu số tốt thì không cần chứng minh gì thêm với ai. Kể cả với người nhà hay hỏi.
Với chuyện sức khoẻ thì một lần khám mỗi năm nói được nhiều hơn mười năm phỏng đoán, nên đây là thước đo nên đặt lên đầu tiên.
Cái bếp đo bằng nếp, không đo bằng số món
Có bao nhiêu món mình nấu thuộc lòng. Mười món là đủ cho một nếp.
Tới bữa có phải nghĩ lâu không. Không phải nghĩ là dấu hiệu nếp đã thành.
Có đi chợ đều đặn không. Bếp chạy thì chợ đều.
Tủ có đồ tươi hay toàn đồ sắp hỏng. Nhìn tủ lạnh là biết bếp thế nào.
Có nấu được cho khách không. Dấu hiệu tay nghề đã đủ.
Có dạy được cho người khác không. Mức cao hơn nữa.
Có thấy vui khi vào bếp không. Thước đo quan trọng mà ít ai nói.
Bữa ăn có đủ bốn nhóm không. Kiểm bằng cách nhìn mâm.
Có bao nhiêu bữa trong tuần là đồ nhà nấu. Con số này nói nhiều điều.
Có bao nhiêu bữa là đồ chế biến sẵn. Càng ít càng tốt.
Không đo bằng số công thức mình biết. Biết nhiều mà không nấu thì vô nghĩa.
Không đo bằng độ cầu kỳ của món. Bữa cơm ngày thường mới là nền.
Không so bếp nhà mình với bếp trên mạng. Hai thứ khác hẳn nhau.
Một cái bếp chạy trơn với mười món quen và tủ lạnh luôn có đồ tươi là thành tựu lớn hơn nhiều so với một cuốn sổ trăm công thức chưa bao giờ được nấu.
Quan hệ đo bằng bữa cơm chung
Có còn ngồi chung mâm với gia đình không. Thước đo quan trọng nhất trong nhóm này.
Người nhà có thấy phiền vì cách ăn của mình không. Hỏi thẳng họ.
Có còn nhận lời đi ăn với bạn bè không. Né tránh là dấu hiệu xấu.
Bạn bè có ngại rủ mình không. Nếu có thì nên xem lại cách mình cư xử.
Có ai trong nhà học nấu món của mình không. Dấu hiệu nếp đang lan.
Có bao giờ nấu cho người khác ăn không. Cách chia sẻ tự nhiên nhất.
Có tranh cãi về chuyện ăn uống trong nhà không. Ít dần là dấu hiệu tốt.
Có phải giải thích nhiều không. Ít dần theo năm tháng là bình thường.
Có cảm thấy cô lập vì cách ăn của mình không. Nếu có thì nên xem lại.
Không đo bằng số người mình thuyết phục được. Đó không phải việc của mình.
Không đo bằng việc người nhà có theo mình không. Họ có lựa chọn của họ.
Không coi việc người khác không theo là thất bại. Hoàn toàn không liên quan.
Không để việc ăn chay làm mất quan hệ nào. Nếu đang xảy ra thì đó là tín hiệu.
Một người ăn chay mà vẫn được cả nhà và bạn bè rủ đi ăn thoải mái thì đã làm rất tốt phần khó nhất, vì đó là phần mà không có công thức nào dạy được.
Những thước đo nên bỏ
Số ngày không đứt chuỗi. Biến việc ăn thành cuộc thi với chính mình.
Mức độ nghiêm khắc. Nghiêm không đồng nghĩa với tốt.
So với người ăn chay khác. Hoàn cảnh mỗi người mỗi khác.
Số năm đã ăn. Nó chỉ là con số.
Việc mình có bao giờ lỡ hay chưa. Ai cũng có lúc lỡ.
Số người mình đã thuyết phục. Không phải thước đo, và cũng không nên là mục tiêu.
Việc mình có tránh được hết mọi thành phần hay không. Bất khả thi và không cần thiết.
Cân nặng thấp. Không phải mục tiêu.
Sự công nhận của người khác. Không ai cần công nhận điều này.
Số bài đã đọc về ăn chay. Đọc không thay được nấu.
Việc mình có nói được lý lẽ khi bị hỏi không. Không cần thắng cuộc tranh luận nào.
Việc mình có giống hình ảnh trên mạng không. Phần lớn đã được dựng.
Việc mình có cảm thấy xúc động về lý do không. Cảm xúc lên xuống và không nói lên gì.
Bỏ hết những thước đo trên thì còn lại ba câu hỏi là mình có khoẻ không, bếp có chạy không và mình có còn ngồi chung mâm với người khác được không, và ba câu đó đủ để đánh giá cả một chặng đường.
Nhìn lại cho có ích
Chọn một dịp cố định trong năm. Sinh nhật hoặc đầu năm.
Ngồi nghĩ ba mươi phút là đủ. Không cần lâu.
Ghi ra vài dòng. Năm nay thế nào, có gì đổi.
Đọc lại ghi chép năm trước. Thấy được xu hướng.
Nhìn vào ba thước đo chính. Sức khoẻ, bếp, quan hệ.
Ghi nhận những gì đã làm được. Đừng chỉ nhìn chỗ thiếu.
Chọn một việc để cải thiện trong năm tới. Một thôi.
Không đặt mục tiêu nghiêm khắc hơn. Trừ khi thật sự muốn.
Không tự trách về những lần lỡ trong năm. Chúng đã qua.
Không so với năm mình còn trẻ hơn. Hoàn cảnh khác.
Cất ghi chép ở chỗ dễ tìm. Năm sau đọc lại.
Không biến việc nhìn lại thành một cuộc kiểm điểm. Nó nên nhẹ nhàng.
Chia sẻ với người mình tin nếu muốn. Nói ra làm mọi thứ rõ hơn.
Ba mươi phút mỗi năm là toàn bộ công sức cần bỏ ra cho việc này, và nó giúp người ta biết mình đang ở đâu thay vì chỉ đi theo quán tính rồi một ngày giật mình không biết vì sao mình còn làm việc này.
Dù đi tiếp hay đã rẽ hướng
Những năm đã ăn chay không mất đi. Chúng đã diễn ra.
Kỹ năng nấu vẫn còn đó. Và dùng được suốt đời.
Thói quen ăn nhiều rau và đậu vẫn tốt. Giữ lại dù đổi cách.
Quan hệ đã có vẫn còn. Đừng để chuyện ăn uống cắt đứt.
Không ai nợ ai một lời giải thích. Cả người đi tiếp lẫn người dừng.
Không có bảng xếp hạng nào. Điều này cần được nói lại.
Người dừng có thể quay lại. Rất nhiều người làm vậy.
Người đi tiếp có thể đổi cách. Cũng vậy.
Điều đáng giữ nhất là thái độ với chuyện ăn uống. Nhẹ nhàng và không phán xét.
Điều đáng giữ thứ hai là cái bếp. Nó phục vụ mình mọi ngày.
Điều đáng giữ thứ ba là việc đi khám đều. Không liên quan tới kiểu ăn.
Không để một lựa chọn về thức ăn định nghĩa cả con người mình. Mình là nhiều thứ khác nữa.
Không đem chuyện này ra so với ai. Kể cả với chính mình hồi trước.
Cuối cùng thì một chặng đường ăn chay được đánh giá đúng nhất bằng việc nó đã làm cho đời sống của người đó dễ chịu hơn hay nặng nề hơn, và câu trả lời cho điều đó thì chỉ có chính họ mới biết.
